درسنامه آموزشی هدیههای آسمانی کلاس ششم
درس 11: آداب زندگی
با هرکس روبهرو میشد، از بزرگ و کوچک، در سلام کردن بر آنها پیشی میگرفت. همیشه لبخند بر لب داشت، امّا با صدای بلند نمیخندید. در کنار مردم مینشست و برای خود جای مخصوصی نداشت. خوشرو و خوش اخلاق بود و میفرمود: «خداوند کسی را که با ترشرویی با دیگران دیدار کند، دوست ندارد».
هرکه با او سخن میگفت به سخنانش گوش میداد تا سخنش پایان یابد. نزد ایشان همه به نوبت سخن میگفتند.
هرگاه مهمانی برای وی میآمد به احترام او از جا برمیخاست و چند قدمی به استقبالش میرفت.
آنچه خواندیم، گوشهای از آدابی بود که پیامبر در ارتباط با دیگران رعایت میکرد.
چه خوب است که ما نیز سعی کنیم به پیروی از پیامبرمان در گفتار و رفتار خود با دیگران به خوبی عمل کنیم.
به رفتارهایی که ما هنگام روبهرو شدن با دیگران و برای رعایت ادب در برابر آنها انجام میدهیم، آداب معاشرت میگویند. رعایت این آداب، نشان دهندهی احترامی است که ما به دیگران میگذاریم.
دربارهی آداب معاشرت با دیگران، دستورهای زیادی در قرآن کریم هست.
این دستورها هم دربارهی گفتار پسندیده و هم دربارهی رفتار پسندیده است. عمل کردن به این دستورهای ارزشمند، مهربانی و صمیمیت را افزایش میدهد.
تدبر کنیم (صفحهٔ 69 کتاب درسی)
آیات ده تا دوازده سورهی حجرات را بخوانید و ترجمهی آنها را کامل کنید.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ﴿10﴾
مومنان باهم برادرند پس میان برادرانتان صلح برقرار کنید و (با انجام کارهای خوب و دوری از کارهای زشت) با تقوا باشید تا او به شما لطف و رحمت کند.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَی أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ وَ لَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَی أَنْ یَکُنَّ خَیْرًا مِنْهُنَّ وَ لَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَ لَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَ مَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿11﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید (ای اهل ایمان) گروهی (از شما) گروهی دیگری را مسخره نکند چه بسا آنها از اینها بهتر باشند و نه زنانی زنان دیگر را چه بسا آنها بهتر از اینها باشند و از یکدیگر عیب جویی نکنید و با لقبهای زشت و ناپسند یکدیگر را صدا نزنید بسیار بد است که بر کسی که ایمان آورده است، نام زشت بگذارند و آنها که توبه نکنند، ظالم و ستمگر هستند.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لَا تَجَسَّسُوا وَ لَا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضًا أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتًا فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ ﴿12﴾
ای کسانی که ایمان آوردهاید، (ای اهل ایمان) از گمانهای زیاد بپرهیزید چرا که برخی از گمانها گناه است و هرگز در کار دیگران تجسس نکنید و غیبت یکدیگر را نکنید آیا کسی از شما دوست دارد گوشت برادر مردهاش را بخورد؟حتماً شما چنین کاری را ناپسند میشمارید و با تقوا باشید قطعاً خدا توبهپذیر و مهربان است.
این آیات ما را به انجام دادن چه رفتارهای شایستهای سفارش میکند؟
اصلاح بین برادران دینی - تقوا پیشه کردن - دوست و مهربان بودن با یکدیگر.
از انجام دادن چه رفتارهای ناشایستهای نهی میکند؟
مسخره کردن دیگران - عیب جویی از دیگران - لقب زشت گذاشتن بر دیگران - سو ظن داشتن نسبت به دیگران - تجسس در کار دیگران و غیبت کردن.
در گروههای خود، یکی از این رفتارهای ناشایست را انتخاب کنید و دربارهی آن به این سؤالات پاسخ دهید:
- این رفتار چه نتایجی را به دنبال خواهد داشت؟
باعث میشود که احساس امنیت نکند، روابط صمیمی کم رنگ میشود و دوستیها را از بین میرود.
- چگونه میتوانیم از وقوع این رفتار ناشایست پیشگیری کنیم؟
با الگو قرار دادن رفتار پیامبران و امامان و توجه به زشتی عمل که باعث میشود از انجام این رفتار خودداری کنیم.
- وقتی میبینیم کسی این رفتار را انجام میدهد، بهتر است چگونه با او برخورد کنیم؟
تذکر به او به صورت دوستانه و آرام و آگاه کردن او از عواقب کارهای ناپسند.
گفتوگو کنید (صفحهٔ 71 کتاب درسی)
این متن را بخوانید.
زنگ تفریح که به صدا درآمد، بچّهها با همهمه به سمت در کلاس رفتند. من هم همراه آنها به حیاط رفتم. در حیاط نگاهم به مریم و معصومه افتاد که گوشهای نشسته بودند. صدای خندهشان از دور به گوش میرسید. نزدیک رفتم و سلام کردم. آن قدر گرم حرف زدن بودند که متوجّه من نشدند. دربارهی یکی از بچّههای کلاس صحبت میکردند و به رفتار و حرکات او میخندیدند.
دوباره با صدای بلند گفتم: «سلام بچهها!»
هر دو رو به من برگشتند. مریم تا نگاهش به من افتاد، گفت: «چه خوب شد آمدی، میخواستم ...»، هنوز حرفش تمام نشده بود که معصومه گفت: «راستی عاطفه، من امروز در کلاس با بغل دستیام حرف میزدم و درس را خوب یاد نگرفتم. میتوانی به من کمک کنی؟»
در این هنگام مریم سرش را نزدیک گوش معصومه برد و چیزی به او گفت. خیلی دوست داشتم بدانم چه گفت. شاید داشتند دربارهی من حرف میزدند. شاید هم ... .
در این فکرها بودم که ناگهان زنگ مدرسه به صدا درآمد.
اکنون برای پاسخ به این سؤالات با دوستان خود در کلاس گفتوگو کنید.
- چه رفتارهای ناپسندی در این داستان میبینید؟
در گوشی صحبت کردن و ایجاد ظن و گمان و مسخره کردن دیگران و نیز تمسخر.
- اگر ببینید دوستتان کسی را مسخره میکند، چه میکنید؟
اگر ببینم دوستم کسی را مسخره میکند، سعی میکنم با آرامش به او تذکر بدهم که این کار درست نیست و ممکن است دل آن فرد را بشکند.
به او میگویم که هر کسی ویژگیهای خاص خودش را دارد و نباید به خاطر تفاوتها مورد تمسخر قرار بگیرد.
اگر ادامه داد، محکمتر برخورد میکنم یا از آن جمع دور میشوم تا در کار نادرست شریک نباشم.
همچنین، سعی میکنم از کسی که مسخره شده حمایت کنم تا احساس تنهایی نکند.
بررسی کنید (صفحهٔ 71 کتاب درسی)
با توجّه به اهمّیت رعایت هر یک از آداب زیر در فضای مجازی آنها را اولویتبندی نمایید.
- استفاده از کلمات مؤدّبانه در گفتوگوهای مجازی
- پرهیز از انتشار اطّلاعات خصوصی خود و دیگران
- پرهیز از بازیهای رایانهای خشونتآمیز
- پرهیز از وبگردیهای بیهدف
1- پرهیز از انتشار اطلاعات خصوصی خود و دیگران: مهمترین اصل برای حفظ امنیت شخصی و احترام به حریم دیگران.
2- استفاده از کلمات مؤدّبانه در گفتوگوهای مجازی: برای ایجاد فضای سالم، محترمانه و بدون تنش در ارتباطات.
3- پرهیز از بازیهای رایانهای خشونتآمیز: برای حفظ آرامش روانی و دوری از پرخاشگری و تأثیرات منفی رفتاری.
4- پرهیز از وبگردیهای بیهدف: برای جلوگیری از اتلاف وقت و تمرکز روی استفاده مفید از فضای مجازی.